KOŚCIOŁY W RZYMIE I ITALII

Pomoce dla Rekolekcji Oazowych III stopnia w Polsce

Na podstawie
Opracowanie:
Ks. Teodor Suchoń
Redaktor techniczny
Henryk Szuta

Bielskie Zakłady Graficzne, zam. 388/86, 1000 egz., 0-18

Wstęp

Celem Oazy Nowego Życia III stopnia jest odkrycie Misterium Kościoła. Ma to być nie tyle odkrycie intelektualne, lecz poprzez przeżycie, na pięciu drogach mystagogii czyli wprowadzenia, wdrażania w misterium tj. w rzeczywistość zbawczą, nadprzyrodzoną, obecną w znakach. Drogi te, oznaczone poprzez znak przewodni i koncentrujący są następujące:

A. Drogi Maryi, Matki Kościoła
B. Droga świątyni
C. Droga Piotra—Opoki
D. Droga eklezjoli (małej wspólnoty)
E. Droga „Kościoła dziś".

Niniejszy materiał adresowany jest do grup rekolekcyjnych III stopnia, przeżywających 15-dniowe rekolekcje poza Rzymem i Italią. Ma jednak ułatwić doświadczenie „drogi świątyni" w znaku świątyni rzymskiej.

Dzień przyjazdu

Rzym — Wieczne Miasto. Jak głosi tradycja zostało założone 21 kwietnia 753 roku przed Chrystusem na wzgórzu Palatyn. O jego początkach i pierwszych trzech wiekach dziejów istnieją tylko dane pochodzenia legendarnego.
Legendarnymi ojcami Miasta są Romulus i Remus.

0.1 Wilczyca Kapitolińska, będąca symbolem Miasta, ich eksponuje. Ten pierwszy — Romulus — miał wytyczyć granice miasta i zorganizować pierwsze formy państwowości.

0.2 Dolina, którą widzimy otoczona jest trzema wzgórzami: Palatynem, Eskwilinem i Kapitolem. Otrzymała ona nazwę Forum. „Foras" to miejsce znajdujące się poza obrębem dzielnic mieszkalnych. A mieszkańców w chwili narodzin republiki, tan. w r. 509 przed Chr. Rzym liczył już 30 tysięcy. Pierwszymi mieszkańcami Rzymu byli pasterze, chłopi i rzemieślnicy, którzy osiedlili się na okolicznych wzgórzach i schodzili z nich na Forum celem wymiany towarów. Potem Forum przekształciło się w centrum życia publicznego. Budynki użyteczności publicznej, świątynie, pomniki wznoszone tu ku czci zasłużonych, zapełniły stopniowo całą dolinę i sprawiły, że Forum przybrało wygląd wyniosły i majestatyczny.

0.3 W ciągu 5 wieków tryumfalnego rozkwitu Republiki, Rzym stal się sercem całego świata śródziemnomorskiego. Powstały wówczas niezliczone dzieła architektury. W chwili rozpadu Cesarstwa Rzymskiego w 476 r. po Chr. Rzym posiadał: 11 forum, 423 świątynie, 36 łuków tryumfalnych, 10 bazylik, 28 bibliotek, 11 łaźni term, 2 amfiteatry, 5 cyrków, tysiące pomników. Z tego bogactwa przetrwały nieliczne ślady:

0.4 np. Łuk Konstantyna,

0.5 Łuk Tytusa. A przecież nawet one dają świadectwo niezwykłej potęgi i świetności rzymskiej cywilizacji, która ogarniała cały ówczesny świat, m.in. dzięki wspaniałym drogom.

0.6 Via Appia Antica jest „regina viarum", pierwszą z dróg konsularnych, pierwszą drogą Rzymu na Wschód. Tacyt mówił o niej, że jest to najpiękniejsza księga dziejów ilustrowanych. Okazało się jednak, że była zbyt kruchą, by przetrwać w całej swej świetności historycznej. Mimo to Rzym pozostał wiecznym miastem, lecz zupełnie z innego powodu. „Wieczność" tę zagwarantował Rzymowi Chrystus, który w Rzymie zechciał mieć Piotra.

0.7 Na Piotrze zbudował swój Kościół, „a bramy piekielne nie zwyciężą go".

Dzień pierwszy. Bazylika św. Jana na Lateranie.

Najwcześniejsze świątynie chrześcijańskie budowano na wzór bazylik starożytnych. Były to podłużne hale przedzielone rzędem kolumn na trzy lub pięć naw, z których środkowa była zawsze najszersza i najwyższa. Bazylika w antycznym Rzymie nie była budowlą sakralną. W języku greckim „basileos" znaczy „król", władca, i tak też Grecy określali rzymskich cesarzy.

Stąd bazylika pełniła funkcję gmachu, gdzie cesarze wykonywali swoją władzę administracyjną i sądowniczą. W jej wnętrzu odbywały się również ważne zgromadzenia publiczne, szczególnie natury handlowej. W czasach cesarza Konstantyna, po ogłoszeniu przez niego edyktu mediolańskiego w 313 roku, wyznawcy nauki Chrystusa mogli publicznie urządzać nabożeństwa, nie będąc już narażonym na prześladowania. W tym też okresie rozpoczęto na szeroką skalę budowę nowych świątyń chrześcijańskich, które formą naśladowały antyczne bazyliki. Zwano je od imienia cesarza, konstantyńskimi. a ponieważ budowano je we wczesnym okresie rozwijającego się chrześcijaństwa, określą się je jako bazyliki wczesnochrześcijańskie. W czasach późniejszych miano bazylik otrzymują ważniejsze, uprzywilejowane przez papieży, kościoły. Cztery najważniejsze bazyliki Rzymu posiadają bramy święte uroczyście
otwierane na czas trwania roku świętego albo jubileuszowego, na pamiątkę słów Chrystusa: „kto przeze Mnie przejdzie, ten będzie zbawiony". Pierwszą z czterech głównych bazylik Rzymu jest:

1.1 bazylika św. Jana na Lateranie. Jest katedrą Biskupa Rzymu. Została wzniesiona, podobnie jak katedra św. Piotra przez cesarza Konstantyna w IV wieku (313—324) na terenach, które wcześniej należały do rodziny Lateranów. Za pontyfikatu papieża Grzegorza Wielkiego w V w. w bazylice, która poprzednio nosiła imię Chrystusa, zmieniono wezwanie na „św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty". Bazylika stanowiła część budynków rezydencji papieskiej aż do 1309 r.', do okresu wygnania awiniońskiego (1309—1377). Była więc przez 10 wieków centrum życia Kościoła, świadkiem wielu wydarzeń i siedzibą licznych soborów (laterańskich), które odbywały się w latach: 1123, 1139, 1179, 1215, 1512. W czasie jednego z nich (1215) nastąpiło historyczne spotkanie dwóch wielkich świętych: Dominika i Franciszka z Asyżu. Tutaj został ogłoszony przez papieża Bonifacego VIII pierwszy Rok Święty Jubileuszowy „1300".

1.2 Fasada główna arcybazyliki, — bo taka jest na- klasycznym z pierwszej połowy XVIII wieku.

1.3 Napis na frontonie głosi: Sacros. Lateran. Eccle. Omnium Urbi et Orbis et Caput tzn. Święty Kościół na Lateranie jest Matką i Głową wszystkich kościołów w Rzymie i na świecie. Jest on związany z faktem, że papież jest równocześnie biskupem Rzymu, a jego diecezjalną katedrą jest kościół św. Jana na Lateranie. Dlatego każdy papież, po wyborze udaje się w uroczystej procesji z Watykanu na Lateran, aby objąć w posiadanie — posseso — tutejszą bazylikę. Fasada' zwieńczona jest piętnastoma 7-metrowej wysokości postaciami doktorów Kościoła z dominującą postacią Chrystusa — Redentora. W portyku znajdują się Drzwi Święte, które są otwierane co 25 lat, z okazji Roku Jubileuszowego. Wspaniałe wrota z brązu pochodzą z Kurii na Forum Romanum.

1.4 Okazałe pięcionawowe wnętrze długości 130 m. nie przypomina bazylik wczesnochrześcijańskich. Zostało ono gruntownie zmienione przez Borrominiego w połowie XVII wieku. Nawy zostały oddzielone od siebie masywnymi pilastrami, których uroczysty charakter podkreślono przez włączenie w nie kolumn starożytnych. W złocony sufit wkomponowane zostały herby 3 papieży, którzy przyczynili się do jego odnowy.

1.5 Nad konfesją i ołtarzem papieskim wznosi się wysoki baldachim gotycki zbudowany za Urbana V.

1.6 W konfesji zaś znajduje się grobowiec papieża Marcina V.

1.7 Za baldachimem, w absydzie, znajduje się mozaika wykonana w XIII wieku. Poniżej postaci Zbawiciela, bogato rzeźbiony krzyż przetykany cennym kamieniem tzw. Crux Gemmata. Taki właśnie styl krzyża zaczął być czczony publicznie. Dla Rzymian *krzyż był symbolem najbardziej upokarzającej kary, jaka mogła spotkać złoczyńców. Oto powód, dla którego chrześcijanie wcześniej, szczególnie w czasach prześladowań, woleli przedstawiać krzyż pod postacią kotwicy.

1.8 Z dzieł sztuki, które możemy znaleźć w bazylice winniśmy dostrzec posągi Apostołów w niszach filarów nawy głównej, dzieło uczniów Berniniego (XVIII w.). Na pierwszym filarze z praiwej strony znajduje się fresk Giotta, a ukazuje Bonifacego VIII ogłaszającego pierwszy Rok Jubileuszowy — 1300.

1.9 Zatrzymujemy się w modlitewnym milczeniu przed Pietą Mantaniego.

1.10 Ołtarz Najśw. Sakramentu.

1.11 Wyjście z lewej strony ołtarza głównego prowadzi do pięknego wirydaża z XIII wieku.

1.12 W wirydażu o małych archiwoltach, podpieranych przez smukłe, wykładane kolorowymi płytkami, kolumienki, znajdują się pozostałości ze starej bazyliki.

1.13 Obok bazyliki wznosi się wielki Pałac Laterański. Po powrocie papieży z niewoli awiniońskiej papieże przenieśli się do Pałacu Watykańskiego, a Pałac Laterański został z czasem przekształcony na Muzeum Laterańskie.

1.14 Przy placu Laterańskim znajduje się baptysterium, które zostało wzniesione w 325 r. Ta ośmiokątna budowla jest prototypem wszystkich baptysteriów. Wewnątrz znajduje sig wielka misa bazaltowa, w której dokonywano obrządku chrztu przez zanurzenie. Misa otoczona jest ośmioma porfirowymi kolumnami.

1.15 Wchodzimy również na Święte Schody — Scala Sancta, po których wg tradycji Jezus wchodził do pałacu Poncjusza Piłata. Schody prowadzą do kaplicy św. Wawrzyńca, zwanej także kaplicą Sancta Sanctorum, w której umieszczono ikonę przedstawiającą Zbawiciela (tradycja mówi, że nie została namalowana ręką człowieka).

Dzień drugi. Bazylika św. Pawła za Murami.

Sw. Paweł jak głosi tradycja zginął tego samego roku i tego samego dnia co św. Piotr. Poniósł śmierć męczeńską przez ścięcie.

2.1 Bazylikę św. Pawła postawił cesarz Konstantyn nad grobem świętego. W 1823 r. została ona zniszczona przez wielki pożar. Rekonstrukcję ukończono w 1854 r. Przed fasadą bazyliki znajduje się kolumnada, tworząc w środku dziedziniec na kwadratowym rzucie. Pośrodku stoi duży posąg św. Pawła z mieczem. Miecz jest symbolem Słowa Bożego, głoszonego przez Apostoła i jego męczeństwa. Górna część fasady pokryta jest pełną złoceń mozaiką.

2.2 Koło okien stoją postacie czterech proroków: Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela i Daniela. Powyżej Baranek Boży poi swoją trzodę wodami czterech rzek symbolizujących cztery Ewangelie. Nad nimi Chrystus na tronie ze Świętymi Piotrem i Pawłem po bokach.

2.3 Do wnętrza wiodą brązowe odrzwia, wykonane w 1930 r. Imponujące wnętrze — ze swoimi pięcioma nawami podzielonymi rzędami kolumn, których jest 80 — długie jest na 131 m, szerokie zaś 65 m. Wzdłuż górnego brzegu ścian naw biegnie pas medalionów z portretami wszystkich papieży. Legenda mówi, że gdy zabraknie miejsc, a jest ich jeszcze kilka, nastąpi koniec świata.

2.4 Główny ołtarz usytuowany jest nad grobem św. Pawła. Nad ołtarzem stoi gotycki baldachim z 1285 r.

2.5 W absydzie znajduje się mozaika bizantyjska z Chrystusem jako Sędzią, siedzącym na tronie i błogosławiącym w otoczeniu św. Piotra, Andrzeja, Pawła i Łukasza.

2.6 Klasztor Benedyktynów, którzy opiekują się bazyliką, przylega do prawej części kościoła. Pięknym zabytkiem klasztoru jest dziedziniec. Spokojne, ciche krużganki o łukach wspartych na delikatnych kolumnach, posiadają rzadko spotykane urozmaicenia zdobnicze. Niektóre kolumny są kręcone, inne obłożone złotą mozaiką.

Dzień trzeci. Bazylika Najśw. Maryi Większej (Santa Maria Maggiore).

3.1 Bazylika położona jest na wzgórzu Eskwilin. Jest największą spośród 80 rzymskich kościołów poświęconych imieniu Maryi. Powstanie kościoła łączy się z legendą, według której papież Liberiusz i pewien Rzymianin imieniem Jan, mieli podobne sny, w których ukazująca się Matka Boża przepowiedziała im wybudowanie kościoła na miejscu, gdzie w pełni upalnego lata spadnie śnieg, który i zimą należy do rzadkości w Rzymie. Tejże samej nocy z 4 na 5 sierpnia 352 r. wzgórze Eskwilińskie pokryło się grubą warstwą śniegu. Przybyły na miejsce papież, wytyczył w śniegu zarysy kościoła. W 431 r. synod w Efezie ogłosił dogmat o Maryi jako Matce Boga, a w rok później dla uczczenia tego faktu, zaczęto budowę tej wspaniałej bazyliki.

3.2 Przed fasadą bazyliki znajduje się wysoka kolumna, pochodząca z antycznej bazyliki Maksencjusza i umieszczona tu za czasów pontyfikatu Pawła V w 1614 r. z brązową statuą Madonny na szczycie. Z masywu budowli bazyliki strzela w górę. najwyższa w Rzymie, 75 metrowa dzwonnica roznańska.

3.3 Wnętrze bazyliki, do której wchodzi się 5 drzwiami, spośród których jedne są Drzwiami Świętymi, podzielone jest na trzy nawy dwoma szeregami kolumn. Kolumny te pochodzą z antycznej świątyni Junony Luciny. Długość głównej nawy wynosi 86 m, a szerokość naw odpowiada wysokości bazyliki. Posadzka wyłożona jest kolorowymi marmurami, pochodzi z XII w. Sufit z epoki renesansu zdobiony złotem przywiezionym przez Krzysztofa Kolumba ze świeżo odkrytej Ameryki. Pod oknami nawy głównej w mozaikach utrwalone są wydarzenia ze Starego i Nowego Testamentu, Jiest to Biblia dla niepiśmiennych, a łaknących naukiBożej (Biblia Pauperum).

3.4 W absydzie znajdują się wspaniałe mozaiki, których tematem jest ukoronowanie Maryi na Królowę nieba i ziemi.

3.5 Po bokach ołtarza Konfesji z baldachimem znajdują się duże kaplice. Z prawej kaplica Sykstyńska.

3.6 zwana inaczej kaplicą Najświętszego Sakramentu.

3.7 Naprzeciw znajduje się Kaplica Pawłowa, albo Borghese (od imienia papieża Pawła V) z 1613 roku. Tutaj w ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej — uderzająco podobny

3.8 do ikony Częstochowskiej. Znany jest on pod nazwą SALUS POPULI ROMANI — Zbawienie Ludu Rzymskiego. Nie wiadomo dokładnie skąd pochodzi i z jakiego czasu. Matka Boska w obrazie tym doznaje szczególnej czci po II wojnie światowej, gdy papież Pius XII w podzięce za uratowanie Rzymu przypomniał Wiecznemu Miastu, że Maryja jest Wybawicielką Ludu Rzymskiego.

3.9 Tutaj znajdują się nagrobki Pawła V i Klemensa VIII. (kopuła w kaplicy paulińskiej).

3.10 Spośród licznych fresków oglądamy fresk -narodzenie, który tematyką odpowiada innej pamiątce.

3.11 Jest nią kołyska (żłóbek), która mieści się pod ołtarzem głównym.

3.12 Zwracamy uwagę na mozaikę bizantyjską z V w. nad grobowcem kardynała Rodrigesa.

Dzień czwarty. Bazylika św. Piotra na Watykanie.

Nazwą Watykan określa się dzisiaj Państwo Papieskie i stolicę Kościoła Katolickiego.

4.1 Bazylika św. Piotra wraz z placem przed nią usytuowanym, stanowią miejsca zgromadzeń setek tysięcy pielgrzymów i turystów, którzy przybywają nieustającą falą do Wiecznego Miasta.

4.2 Plac św. Piotra ograniczony częściowo słynną kolumnadą Berniniego ma symbolizować wyciągnięte ramiona Chrystusa, które przyjmą każdego, kto się do Niego uda.

4.3 Państwo Papieskie obejmuje poza bazyliką i placem św. Piotra, Pałac papieski (po prawej stronie), gdzie mieści się rezydencja papieża, Muzea Watykańskie, bibliotekę, biura, ogrody, stację kolejową, pocztę i inne obiekty. Powierzchnia jego obejmuje 44 ha. W Watykanie pracuje około 3 tys. osób, a mieszka jedynie około jednego tysiąca. Bazylika św. Piotra jest jedną z największych i najbardziej monumentalnych budowli na świecie.

4.4 Święty Piotr został ukrzyżowany w 67 r., najprawdopodobniej na Wzgórzu Watykańskim i tam, blisko miejsca stracenia pochowany. Początkowo umieszczono na jego grobie skromną tablicę. Później zaś kiedy religia chrześcijańska została przez cesarza Konstantyna uznana za religię oficjalną, w miejscu tym wystawiono okazały pomnik marmurowy. W IV w. wybudowana została nad grobem Świętego pierwsza bazylika, zwana konstantyńską.

4.5 Fasadę bazyliki zwieńczają figury: Chrystusa pośrodku i św. Jana Chrzciciela oraz Apostołów (bez św. Piotra) dookoła. Niżej, w samym środku, znajduje się słynny balkon Błogosławieństw, z którego papież udziela błogosławieństwa Urbi et Orbi. - Miastu i Światu.Do bazyliki prowadzą schody, po bokach których znajdują się posągi: św. Piotra po lewej i św. Pawła po prawej stronie. Plac św. Piotra wytyczany został przez czterorzędową kolumnadę — z 284 kolumnami. Jest ona zwieńczona 140 postaciami świętych. Całość została wykonana w łatach 1656—1667 przez Berniniego. Pośrodku placu stoi obelisk sprowadzony w I w. z Egiptu, pierwotnie zdobił on cyrk Kaliguli. Między obeliskiem a fontannami znajdują się zaznaczone okrągłymi płytami miejsca z napisem: „centro collonato"; stojąc na nich będziemy widzieć tylko pierwszy rząd kolumn.

4.6 Bazylika św. Piotra ma wyrażać „wielkość Boga". Bazylika Konstantyńska miała 85 m długości, jej wnętrze osiadało 5 naw oddzielonych od siebie rzędami kolumn. Budowla ta przetrwała więcej niż 10 wieków, ale w 1506 r. mury jej groziły zawaleniem. Wtedy papież Juliusz II zdecydował się na budowę nowej bazyliki. Sporządzenie projektu powierzył Donato Bramantemu. Architekt ten zaprojektował nie budowlę podłużną, ale centralną, na planie krzyża greckiego o ramionach jednakowej długości. Ostatecznie jednak plan ten został zmieniony i dziś
bazylika posiada nawę główną wydłużoną. Przy jej budowie pracowali najlepsi architekci i budowniczowie:
Antonio da Sangallo Młodszy, Rafael, Giacomo delia Porta, a przede wszystkim Michał Anioł. Największy kościół świata został ukończony i poświęcony przez papieża Urbana VIII w 1626 r.

4.7 Pielgrzymi przybywający do bazyliki z wielką czcią całują stopy św. Piotra.

4.8 Posąg siedzącego majestatycznie Piotra i błogosławiącego znajduje się po prawej stronie nawy głównej, niedaleko Konfesji. Figurę tę wykonał Arnolfo di Cambio w XIII wieku. Istnieje przypuszczenie, że wzorował się na innej podobnej rzeźbie znacznie wcześniejszej, która znajduje się u wejścia do grot Watykańskich.

4.9 W części prezbiterialnej za Konfesją św. Piotra znajduje się Katedra św. Piotra. Nazwa pochodzi stąd, że w centrum tego ołtarza znajduje się katedra, tron, używany jeszcze przez św. Piotra, dzisiaj niewidoczny, bo obudowany innym wykonanym przez Berniniego. Tron otoczony jest postaciami czterech Ojców Kościoła łacińskiego: św. Ambrożego i św. Augustyna i greckiego (w głębi): św. Atanazego i św. Jana Złotoustego. W środku znajduje się wyobrażenie Ducha Św., jako natchnienie nauki Kościoła Projektantem tego niezwykłego ołtarza jest Bernini. On go też wykonał w 1665 roku. Na wykonanie tej potężnej dekoracji zużyto 121 ton brązu.

4.10 Naprzeciw absydy, pośrodku transeptu znajduje się ołtarz papieski, zwany ołtarzem „Konfesji" (Wyznania), ponieważ wzniesiono go nad grobem św. Piotra, który wyznawał swoją wiarę — najpierw przez święte życie, a później przez męczeństwo. Podwójne schody prowadzą do kaplicy „Konfesji".

4.11 Pośrodku okazałej ściany barokowej, oddzielonej bogatą, złoconą kratą, znajduje się sacellum (świątyńka), połączone z dolną wnęką dwukondygnacyjnej aediculi grobowej, wzniesionej około połowy II wieku nad grobem św. Piotra. Sacellum, którego ściany są ozdobne mozaikami przedstawiającymi Chrystusa (IX w.) oraz świętych Piotra i Pawła (XVII w.) zwane jest Wnęką Paliuszy, ponieważ paliusze (długie i wąskie szaty liturgiczne, zakładane na szyję) leżą tu złożonę w XVIII-wieeznym kufrze — zanim zostaną użyte przez papieża przy wyświęcaniu nowych arcybiskupów. Ołtarz papieski — prosty stół marmurowy z czasów imperium rzymskiego, odnaleziony na terenie Forów Imperatorskich (Nervy) otrzymał oprawę w formie baldachimu ze złoconego brązu, który wraz z krzyżem w zwieńczeniu ma 29 m wysokości.

4.12 Nad Konfesją wznosi się potężna kopuła, zaprojektowana przez Michała Anioła. Jej wysokość od posadzki do sklepienia latarni wynosi 120 m, a średnica 42,56 m. Dla wyobrażenia sobie jej wysokości warto wiedzieć, że dwie wieże kościoła Mariackiego w Krakowie, jedna na drugiej mieściły by się jeszcze pod kopułą. Wnętrze kopuły posłużyło Wyspiańskiemu jako miejsce akcji dramatu „Legion" poświęconego Mickiewiczowi i jego walce o wolność.

4.13 W prawej bocznej nawie bazyliki (w pierwszej od wejścia kaplicy) znajduje się najcenniejsze dzieło sztuki w tym kościele — Pieta Michała Anioła. Ta marmurowa grupa przedstawiająca martwego Jezusa w ramionach Maryi, została wyrzeźbiona z jednego bloku marmuru i ma 174 cm wysokości. Artysta wykonał ją w roku 1498 mając wtedy niewiele ponad dwadzieścia lat na zamówienie kardynała francuskiego.

4.14 Matka Bolesna rozpacza nad Ciałem Chrystusa. Ciało Syna naturalnie bezwładnie leżące na kolanach Matki, z zaznaczonymi tylko śladami męki w postaci znamion po gwoździach, nie sprawia wrażenia zwłok. Ból Matki został zaznaczony w delikatny sposób skupionym wyrazem twarzy. Artyście zarzucano, że przedstawił zbyt młodo Matkę Bożą, jak na cierpiącą z powodu śmierci Syna, na co Michał Anioł odpowiadał, że osoby boskie nie starzeją się, a wielka miłość pozwala zachować wieczną młodość.

4.15 Widok kopuły z zewnątrz.

Dzień piąty. Grób św. Piotra. Ogrody Watykańskie. Kościół św. Piotra w okowach.

Nekropolia Watykańska powstała na zboczu południowo-zachodnim wzgórza Watykańskiego przy cyrku Nerona, obok ulic Konsularnych: „Trionfala" i

5.1 „Cornelia". Nekropolia jest cmentarzem typowo pogańskim. Największy jej rozwój datuje się od połowy II w. po Chrystusie do początku IV wieku.

5.2 W jej skład wchodziły pomniki o niespotykanej piękności architektonicznej i rzeźbiarskiej należące do rzymskich rodzin wysoko stojących w hierarchii społecznej. Cesarz Konstantyn (280—337) w celu zbudowania Bazyliki św. Piotra musiał wydziedziczyć i zamknąć większą część pogańskiej nekropolii, zachowując, o ile to było możliwe, rzymskie prawo pogrzebowe. Według tego prawa groby były święte i nietykalne. W tym celu zarządził tzw. „congestio terrarum" niszcząc północną część Nekropolii i zasypując zwartą ziemią Mauzolea położone na południu. Dzięki temu uzyskał szeroką płaszczyznę dla wzniesienia Bazyliki cmentarnej na cześć św. Piotra. Nadzwyczajne prace podjęte dla uzyskania" tego samego poziomu Bazyliki z Grobem św. Piotra oraz inne poszlaki jak napisy epigraficzne i namalowane figury w sposób pośredni dowodzą również, jak wielkie znaczenie pierwsi chrześcijanie przykładali do dokładnie określonego miejsca, w którym był pochowany św. Piotr Apostoł.

5.3 4, 5, 6 Różne Mauzolea ciągnące się wzdłuż „iter" (droga) Nekropolii ze Wschodu na Zachód, oprócz wspaniałych struktur architektonicznych zawierają artystyczne nagrobki,

5.7, 8 wytworne napisy,

5.9 bogate pogańskie sprzęty pogrzebowe,

5.10, 11, 12 dekoracje,

5.13, 14 i różne przedchrześcijańskie dzieła mozaikowe. W roku 1939 Papież Pius XII rozpoczął wykopaliska archeologiczne dając początek przyszłym żmudnym poszukiwaniom badawczym. W opisywanej Nekropolii ukazał się słynny

5.15 „titulus" Mauzoleum „A" Popiliusza Herakliusza, którego położenie jest ustalone w sposób niewątpliwy na wzgórzu Watykańskim w pobliżu cyrku Nerona: „In Vatic. AD Circum. Droga Wzdłuż Nekropolii jest skierowana w stronę najważniejszego punktu tejże Nekropolii i Bazyliki Watykańskiej.

5.18a Tworzą go resztki „Trofeum", które jak podaje Euzebiusz z Cezarei — słynny wykształcony kapłan rzymski z końca II wieku, Gajusz, wskazywał jako na otaczany czcią Grób Księcia Apostołów:

5.16, 17, 18

5.19. Napisy na słynnym „murze G" i na

5.20. murze „czerwonym" — „Petros eni",

5.21. wota znalezione w „Memoria Constantina" na grobie św. Piotra,

5.22. mozaika Chrystusa błogosławiącego we wnęce „Paliuszów" dowodzą stałej czci, którą pielgrzymi z całego świata żywili dla Księcia Apostołów.

5.23. Grób św. Piotra daje dzisiaj naukowcom możliwość podziwiania w całym swoim pięknie sztuki i wiekowej architektury związanej z grobem św. Piotra, natomiast pielgrzymowi sprawia duchową radość płynącą z umocnienia jego wiary i miłości do Chrystusa, do Piotra i do

5.24. Ojca Świętego.

Kościół Św. Piotra w Okowach.

5.25. San Pietro in Vincoli zbudowany został w V wieku. Są tu przechowywane niezwykłe relikwie, okowy.

5.26. Okowy to łańcuchy, którymi miał być skrępowany św. Piotr. Przechowywane są one pod ołtarzem głównym w urnie.

5.27. Jednak kościół słynny jest ze względu na wspaniały posąg Mojżesza, dłuta Michała Anioła. Figura wysokości 4 metry przedstawia Mojżesza, gdy po zejściu z Góry Synaj, zobaczył jak Żydzi oddają cześć złotemu cielcowi. Zagniewany takim

5.28. faktem, z oburzeniem spogląda na niewdzięczność narodu wybranego. Po wykonaniu pracy Michał Anioł, miał zamierzyć się dłutem przeciw posągowi, wołając: „dlaczego nie przemówisz". Chcąc wiernie oddać fragment Biblii, artysta dodaje dwa rogi do głowy Mojżesza. Pasus ten jednak przetłumaczony był błędnie. Czasownik hebrajski „garan" — promieniujący został (przetłumaczony) zrozumiany jako „geren" — rogi. Właściwe tłumaczenie brzmi: „Gdy Mojżesz zstąpował z Góry Synaj z dwiema tablicami Świadectwa w ręku, nie wiedział, że promieniała skóra na jego twarzy na skutek rozmowy z Jahwe (Wj 34, 29). Rzeźba Mojżesza jest jedną z nielicznych rzeźb, mających
stanowić część wielkiego — nigdy nie wykonanego nagrobka papieża Juliusza II.

Dzień szósty. Bazylika Św. Wawrzyńca — Więzienie Mamertyńskie.

6.1. Bazylika składa się z dwóch kościołów: pierwszy wzniesiony w 330 r. nad grobem św. Wawrzyńca staraniem
cesarza Konstantyna, drugi — zbudowany za Sykstusa III (t440) i poświęcony Matce Bożej. Obydwa kościoły zostały połączone z polecenia Papieża Honoriusza III (1227) i powstała jedna wielka świątynia.

Wnętrze bazyliki jest trzynawowe, podzielone starożytnymi kolumnami z granitu. Przy małych stallach w nawie głównej znajdują się dwie ambony, nad ołtarzem wznosi się najstarszy baldachim o trzech kondygnacjach z 1148 r. Na ścianach nawy środkowej przedstawione są wydarzenia z życia św. Wawrzyńca i jego męczeństwo.

W prezbiterium schodzi się do krypty, gdzie przechowywane są relikwie św. Wawrzyńca, św. Szczepana i św. Justyna. Za metalową kratą znajduje się kamienna płyta: na niej złożono zwłoki św. Męczennika po ich zdjęciu z rozpalonego rusztu, na którym był przypiekany żywcem.

Do bazyliki św. Wawrzyńca przylega największy cmentarz Rzymu: Campo Verano. Jest to lśniące kolorowym marmurem Miasto Umarłych, którzy w spokoju oczekują na „nową Ziemię i ;nqwe Niebo".

6.2. Więzienie Mamertyńskie.

Tu znajdowało się państwowe więzienie. Tu wykonywano wyroki śmierci. Tradycja głosi, że św. Piotr był tu zamknięty. Biorąc zaś pod uwagę, że w tym samym czasie, za Nerona w r. 67 został stracony św. Paweł, można przyjąć, że i on był tu zamknięty przed wykonaniem wyroku.

6.3. To wejście więzienne prowadziło do

6.4. celi górnej.

6.5. Ołtarz św. Piotra i Pawła

6.6. oraz spis więźniów i męczenników bardziej znanych uczą postawy godności ludzkiej nawet w celi więziennej.
Święci na trwałe wyciskają ślady nawet na skalnych ścianach.

6.7. Oglądamy twarz św. Piotra w skale.

6.8. Cela więzienna pochodzi prawdopodobnie z 387 r. przed Chrystupsem. Nosi nazwę „Tulianum" (Tullus znaczy „bania wody"). Pozwala ona przypuszczać, że znajdowała się tu kiedyś cysterna.

6.9. Później obydwa pomieszczenia zostały połączone. Więźniowie mieli tylko jedna wyjście. Okrutnie traceni wodzowie pokonanych plemion byli stamtąd wrzucani do

6.10. Cloaca Maxima (kanał komunikacyjny z Cloaca). Św. Piotr, jak głosi tradycja, w tej celi miał nawrócić kilku więźniów i strażników: Processa i Maryniana. Fakt ten upamiętnia wyryta w granicie

6.11. płaskorzeźba.

6.12. Wielka jest siła miłości nawet tej, która jest przywiązana do kolumny męczeństwa.

6.13. A jej źródłem jest moc, która jak źródło żywej wody tryska z Chrystusa.

Dzień siódmy. Kościół Quo vadis.

7.1. Via Appia Antica to najpiękniej utrzymana droga starożytna. Budowę tej drogi, prowadzącej do portowego
miasta nad Adriatykiem — Brindisi, ukończył w 312 r. przed Chrystusem cenzor Appiusz Klaudiusz. Droga ta pełniła ważną funkcję arterii strategicznej, bo tędy przechodziły legiony rzymskie na podboje i tędy też wkraczały w tryumfalnych pochodach po zwycięskich bitwach i wojnach. Przy tej drodze znajduje się

7.2. kościółek Quo Vadis, gdzie według pięknej legendy nastąpiło spotkanie Chrystusa ze św. Piotrem. Wtedy to Piotr

7.3. zapytał: Quo vadis, Domine? Jezus zaś miał odpowiedzieć „Ve-nio, iterum crucifigi". Pojąwszy znaczenie tej odpowiedzi Piotr miał zawrócić ku miastu, gdzie zginął śmiercią męczeńską.

7.4. Na miejscu objawienia się Chrystusa miały pozostać jego ślady.

Dzień ósmy. Bazylika św. Sebastiana. Katakumby. Koloseum.

Prawo rzymskie zabraniało grzebania umarłych w obrębie murów miejskich. Chowano więc umarłych poza murami.

8.1. Najczęściej wzdłuż wylotowych dróg. Taką drogą była Via Appia i tutaj też znajdują się różnego rodzaju budowle grobowe i katakumby czyli cmentarze podziemne, drążone w nadającej się do tego wulkanicznej ziemi (catacumbas — obok dołu). Założone pod ziemią groby zaczęto łączyć korytarzami i tak powstały wielopiętrwe katakumby. Prawo rzymskie gwarantowało nietykalność grobów. Dzięki temu katakumby zachowały się do naszych czasów. Pierwsi chrzęści janie w obawie przed prześladowaniami władz rzymskich, chronili się w -katakumbach i tu odprawiali nabożeństwa i modlili się. Na terenie Rzymu istnieje ponad 50 katakumb.

Przy Via Appia dwie są udostępnione zwiedzającym: katakumby św. Sebastiana i katakubmy św. Kaliksta.

8.2. Bazylika i katakubmy św. Sebastiana. Bazylika zbudowana została w pierwszej połowie IV wieku nad starszymi katakumbami, gdzie czasowo miały spoczywać relikwie apostołów Piotra i Pawła chroniąc je w czasie prześladowań w połowie III w. W początkach IV w. pochowano w katakumbach żołnierza-męczennika św. Sebastiana oficera pretorianów, umęczonego strzałami z łuków na rozkaz

8.3. Dioklecjana, (rzeźba męczennika w marmurze).

8.4. W IX w. przekaz o przechowywaniu relikwii apostołów na tyle się zatarł, w pamięci Rzymian, że Bazylikę poświęcono św. Sebastianowi. (obraz).

8.5. Stara świątynia przerobiona została gruntownie w pocz. XVII wieku. W kaplicy „delie Reliquie" przechowywane są odciski stóp Chrystusa, który objawił się św. Piotrowi w czasie jego ucieczki z Rzymu. Ma to być oryginalna skała, na której stał Jezus?! Jej kopia znajduje się w kościele Quo Vadis.

8.6.—8.15. Czteropiętrowe katakumby zawierają w korytarzach, cubiculach i salach wiele cennych zabytków
sztuki wczesnochrześcijańskiej. Dobrze zachowanych jest wiele ornamentów stiukowych i instrypcji nagrobnych.

8.16. Katakumby Grottaferata.

8.17.—8.29. Katakumby św. Kaliksta. Schodzą pod ziemią na 4 piętra. Jest to olbrzymi labirynt korytarzy i kaplic zawierających groby pierwszych biskupów rzymskich i męczenników. Liczne napisy greckie i łacińskie oraz freski z III—VI w. z symbolami wiary zadziwiają głębią teologicznych treści.

Tutaj znajduje się krypta św. Cecylii. W niej spoczywało ciało świętej po męczeńskiej śmierci. Cecylia skazana została na śmierć przez uduszenie gorącą parą w domowej łaźni, która znajdowała się na Transtevere, gdzie dziś stoi kościół pod wezwaniem Świętej. Po trzech dniach tortur Cecylia jeszcze żyła. Postanowiono więc wykonać wyrok przez ścięcie. Lecz i tym razem po trzech ciosach Święta żyła jeszcze trzy dni z nawpół odciętą głową. W XVI wieku otworzono jej grób, a obecny przy tym rzeźbiarz Stefano Maderno to co zobaczył utrwalił później w marmurze.

8.30. Koloseum. Sama nazwa budowli ustaliła się w Średniowieczu i pochodzi od kolosalnej statuy Nerona,
stojącej obok w czasach jej powstawania. Koloseum zwie się też amfiteatrem Flawiuszów, bo przez cesarzy
tej rodziny zostało wzniesione. Budowę rozpoczął Wespazjan w 72 roku na bagnistym terenie powstałym po
osuszeniu jeziorka ogrodów Złotego Domu Nerona. Ukończono ją w 80 roku za następcy — Tytusa,

8.31. Imponująca swoim ogromem budowla ma 527 m obwodu, 57 m wysokości, a wykonana jest z tufu, cegieł i trawertynu. Widownia amfiteatru była tak urządzona, że z każdego miejsca była doskonała widoczność na arenę, a 50 tysięcy widzów pochyłymi korytarzami i przez 80 arkad wyjściowych mogło w ciągu kilku minut opuścić widownię.

8.32. Arena o powierzchni 36 arów otoczona była kratą chroniącą publiczność przed dzikimi zwierzętami,
które brały udział w większości imprez, jakie tu miały miejsce. Arenę można było też zamienić w basen z wodą, na którym odbywała się pokazowa bitwa morska. Niezwykle okrutne były tu walki gladiatorów, walki na śmierć i życie. Defilujący przed widowiskiem gladiatorzy pozdrawiali cesarza słowami: Ave Caesar morituri te salutant — „ci którzy umrą — cię pozdrawiają".

8.33. Papież Benedykt XIV w połowie XVIII w. umieścił we wnętrzu Koloseum krzyż przypominający poniesioną tutaj przez wielu chrześcijan męczeńską śmierć.

Dzień dziewiąty. Kościół Krzyża Jerozolimskiego. Monte Cassino.

9.1.—9.5. Bazylika S. Croce in Gerusalemme jest jedną z siedmiu „fundacji Konstantyna". Powstanie jej przypisuje się Konstantynowi Wielkiemu, który w auli domu Rzymianina Sessoriana nakazał przechować relikwie Krzyża Świętego odnalezione przez Matkę cesarza, św. Helenę. Szczegóły relikwi Krzyża Świętego.

9.6. Opactwo Monte Cassino zostało założone w 529 r. przez św. Benedykta. Klasztor ten można bez obawy zaliczyć do jednego z kilku ośrodków kształtujących poprzez wieki oblicze Europy, do zasadniczych filarów
europejskiej kultury.

9.7. Opactwo — strona południowo-zachodnia. Św. Benedykt zbudował je na ruinach świątyni Jowisza i Apolla, a kościół poświęcił św. Marcinowi. Sam zaś Benedykt zamieszkał w starej rzymskiej wieży. Tam napisał słynną regułę życia benedyktyńskiego, która połączyła rzymską roztropność z ewangeliczną mądrością i stała się dokumentem wychowującym liczne pokolenia i narody Europy w duchu ofiarnej, braterskiej miłości, w kulcie twórczej pracy, w dążeniu do pokoju opartego na sprawiedliwości.

9.8. Opactwo — strona południowa. Gdy w VI i VII w. rozpadało się Cesarstwo Rzymskie, praca benedyktyńska
przygotowywała fundamenty pod budowę przyszłego społeczeństwa chrześcijańskiej Europy.

9.9. Św. Benedykt umiera w roku 547 i zostaje pochowany na Monte Cassino obok swej Siostry Scholostyki.

9.10. Nad grobem ich wzniesiono Bazylikę, która w ciągu wieków wraz z klasztorem przechodziła tragiczne
koleje losu. W czasie II wojny światowej, w lutym i marcu 1944 roku klasztor został zbombardowany. Niemcy natychmiast ruiny klasztorne zamienili w fortecę. Zaraz po wojnie przystąpiono do odbudowy Opactwa. Dzisiejsze
zabudowanie jest całkowitą rekonstrukcją tego, które w swej renesansowej szacie przetrwało do wojny.

9.11. Krużganki wewnętrzne.

9.12. Krużganek Bramantego.

9.13. Krużganek Bonifacego i fasada bazyliki.

9.14. Ołtarz główny bazyliki.

9.15. Chór bazyliki.

9.16. Chór bazyliki — fragment.

9.17. Organy bazyliki.

9.18. Kaplica wniebowzięcia.

9.19. Z dziedzińca poniżej kościoła roztacza się wspaniały widok na polski cmentarz. Jest tu 1051 mogił żołnierskich
z okresu II wojny światowej. Polscy żołnierze walczyli o Monte Cassino po atakach Amerykanów, Francuzów, Hindusów, Nowozelandczyków. Natarcie II Korpusu polskiego pod dowództwem gen. Andersa ruszyło 17 maja 1944 r. 18 maja polscy żołnierze zatknęli polski sztandar na ruinach klasztoru.

9.20. Apel poległych na cmentarzu Monte Cassino w czasie rekolekcji III stopnia w 1980 r. „Wsłuchajcie się najpierw w głos Monte Cassino. Co możemy powiedzieć, co chce powiedzieć ów znakomity pomnik wiary i ludzkości? Trzy razy był niszczony i trzy razy odradzał się z ruin pozostając centrum duchowym o niewymiernej wartości dla Włoch, Europy i świata. Przychodzili tutaj mali i wielcy, święci i grzesznicy, mistycy i desperaci. Przychodzili tutaj poeci, pisarze, artyści i filozofowie. Zbiegały się dusze spragnione prawdy lub dręczone wątpliwościami i znajdowały tutaj spokój i pewność…

Przychodzicie w szczególności Wy, młodzi, spragnieni niewinności, kontemplacji, wewnętrznego piękna i czystej radości; Wy którzy poszukujecie znaków ostatecznych i decydujących bytu i historii, przyjdźcie, a odnajdziecie i posmakujecie duchowości chrześcijańskiej i benedyktyńskiej — zanim pozwolicie się porwać przez inne doświadczenia! (Jan Paweł II 18.05. 1979 r.).

9.21. Orzeł u wejścia na cmentarz. „Wiele razy chodziłem po tym cmentarzu — mówi. Ojciec św. 18 maja 1979 r. — Czytałem wypisane na grobach napisy, świadczące o każdym z tych, którzy tu polegli, o dniu i miejscu urodzenia. Te napisy odtwarzały w oczach mojej duszy (kształt Ojczyzny, tej w której się urodziłem. Te napisy …nie przestają wołać tu, w samym sercu Europy, u podnóża opactwa, które pamięta czasy świętego Benedykta — nie przestają wołać tak, jak wołały serca walczących tu żołnierzy: Boże coś Polskę przez tak liczne wieki…

9.22. Księga z XVI wieku. „Z Tobą zawieramy ponownie przymierze tu nad grobami poległych. A Ty, Matko Najświętsza, coś czuwała nad Polską Chrobrych, Batorych. Sobieskich, „monstra te esse Matrem" - okaż się nadal Matką" Twego dziedzictwa, a nam przewodniczką na dalszej drodze i miłościwą Pani. (Abp Józef Gawlina).

Dzień dziesiąty — Asyż.

10.1. Asyż. W starożytności był miastem rzymskim. Chrześcijaństwo przyjął bardzo wcześnie, ale postacie pierwszych głosicieli Ewangelii giną w mrokach legendy. Asyż znany jest przede wszystkim jako miasto św. Franciszka. Tutaj też urodziła się św. Klara i wiele innych świętych — naśladowców św. Franciszka.

10.2. Bazylika Matki B. Anielskiej — została wybudowana z woli Piusa V w latach 1569—1679. Pius X w 1909 r. podniósł ją do godności bazyliki patriarchalnej i potwierdził jej tytuł: Głowy i Matki całego zakonu Braci Mniejszych. Szczyt fasady zdobi figura Matki B. z pozłacanego brązu.

10.3. Wnętrze bazyliki znajduje się Kaplica Porcjunkuli. Kaplica była własnością Opactwa Benedyktynów z góry Subasio nad Asyżem. Znajdowała się na terenie zwanym „portiuncula" czyli „cząsteczka" i stąd jej nazwa. Opuszczony i chylący się ku ruinie kościółek odbudował św. Franciszek. W nim odczytał swoje powołanie do ewangelicznego życia. Tutaj założył Zakon Braci Mniejszych w 1210 r. i uczynił z niego centrum życia swojego Zakonu. Tu w nocy 28 marca 1211 r. Klara przyjęła z rąk św. Franciszka habit tworząc zakon klarysek. Papież Honorisz III w r. 1216 obdarzył kościółek przywilejem odpustu zupełnego.

10.4. Wnętrze Porcjunkuli. Wytarte i lśniące kamienie odbijają echo nieustannej modlitwy, która od wieków wznosi się do nieba z tak „małej cząstki ziemi".

10.5. Nad ołtarzem zawieszony jest wielki poliptyk przedstawiający Zwiastowanie i Historię odpustu Porcjunkuli.

10.6. Cela, w której umarł św. Franciszek, stanowi małą kapliczkę Transitus. Wcześniej była to infirmeria franciszkanów. Na ścianie zewnętrznej fresk upamiętniający śmierć i pogrzeb św. Franciszka. Św. Franciszek
zmarł wieczorem 3 października 1226 r.

10.7. Wnętrze kaplicy. W ołtarzu figura świętego Franciszka, a relikwiarz kryje w sobie kawałek paska Świętego.

10.8. Na krużganku łączącym miejsca związane ze św. Franciszkiem i bazylikę sugestywna figura Świętego z żywymi turkawkami.

10.9. Roseto czyli Ogród różany. Franciszek Bartholi, przypomina, jak św. Franciszek, spędzający noc na modlitwie, kuszony przy tym przez diabła, rzucił się nagi na ciernisty krzak w lasku przy Porcjunkuli. W rezultacie krzak kolczasty miał się zamienić w krzak róży bez kolców. Róże w Kaseto — bez kolców i z liśćmi pokrytymi czerwonymi plamkami, niby kroplami krwi — pochodzą jakoby od tamtych róż.

10.10. Erem Carcerii. „Carceri" oznacza dosłownie: „Więzienia". Ponieważ nie chodzi tu jednak o więzienie w sensie karnym, ale w znaczeniu religijnym „carcerii" należy tłumaczyć „Samotnia" lub „Pustelnia". Franciszek zatrzymywał się tu spragniony ciszy i samotności po dalekich wyprawach apostolskich.

10.11. Kościół św. Damiana, pomimo prac konserwatorskich w ciągu wieków, pozostał takim, jakim znał go św. Franciszek.

10.12. Za jego czasów budynkom tym groziła ruina. Jesienią 1205 r. Franciszek, którego łaska Boża zaczynała już przemieniać, wszedł po raz pierwszy do tego małego kościoła.

10.13. Podczas modlitwy wydało mu się, że wielki krzyż bizantyjski przemawia do niego (dziś krzyż ten znajduje się w kościele św. Klary). W „legendzie trzech towarzyszy" czytamy: Franciszek „gorliwie zaczął się modlić przed wizerunkiem Chrystusa na krzyżu, który przemówił do niego łagodnie i słodko, mówiąc mu: Franciszku, nie widzisz, że mój dom chyli się ku upadkowi? Idź więc i napraw go dla mnie". Drżący i zdumiony odparł: „Chętnie to uczynię, Panie". Rozkaz z krzyża wydawał się jasny, ale w rzeczywistości chodziło nie o mury materialnego kościoła, ale w proroczy sposób dotyczyło całego Kościoła w sensie duchowym.

10.14. Chrystus brata Innocentego z Palermo wyrzeźbiony w 1637 r. Znajduje się w kaplicy przylegającej do kościoła. Patrząc z różnych stron na Chrystusa można zauważyć trzy odminne wyrazy twarzy: ból agonii, ulgę ostatniego tchnienia i spokój śmierci. Może w ten sposób Chrystus chce powiedzieć dziś swoim uczniom to samo, co kiedyś Franciszkowi!?

10.15. Naprawiając kościół św. Damiana Franciszek wołał: „Chodźcie i pomóżcie mi przy naprawianiu kościoła; w przysziosci stanie się on klasztorem Pań, których życie i sława uwielbią w Kościele powszechnym naszego Ojca Niebieskiego" (wg Legendy trzech towarzyszy). Sześć lat później spełniło się proroctwo Franciszka. Za Chrystusem na wzór Franciszka zdecydowała się iść Klara. W tym Coretto — chórku pierwsze klaryski odmawiały brewiarz. Z tego czasu pochodzą stalle i dwa pulpity. Na jednym z nich leży lista pierwszych Klarysek. To miejsce najpełniej wyraża ideał franciszkańskiego ubóstwa.

10.16. Ogródek św. Klary. W miejscu dawnego konwentu, skąd otwiera się wspaniały krajobraz doliny umbryjskiej, św. Klara miała swój ogródek. Jest to ciasny taras, z którego można wyobrazić sobie, u dołu, pod murem, szałas z wikliny, w którym Franciszek ułożył pieśń słoneczną. Był już wtedy naznaczony stygmatami i cierpieniem.

10.17. Dormitorium św. Klary. Tu spały na matach rozłożonych wzdłuż ścian siostry. Krzyż na ścianie i kwiaty oznaczają miejsce zajmowane przez Klarę. Tutaj spędziła ona długie dni choroby, w czasie której została zaszczycona wizytą wielkich osobistości, m.in. w przeddzień śmierci odwiedził ją papież Innocenty IV. W noc Bożego narodzenia 1252 r. — podaje Tomasz z Celano w Żywocie św. Klary — gdy współsiostry uczestniczyły w jutrzyni, św. Klara złożona chorobą rozmyślała o Dzieciątku Jezus. I wtedy dostąpiła cudu. Gdy nazajutrz rano przyszły współsiostry ,ona powiedziała: „Niech będzie błogosławiony mój Pan, Jezus Chrystus, który mnie nie opuścił, gdyście wszystkie odeszły. Dzięki Jego łasce mogłam słyszeć wszystkie obrzędy, jakie dokonywały się tej nocy w kościele św. Franciszka". Papież Pius XII ogłosił św. Klarę patronką telewizji.

10.18. Refektarz św. Klary. Miejsce posiłków św. Klary i jej naśladowczyń.

10.19. Św. Klara zmarła 11 sierpnia 1253 roku, a ciało pochowano w kościele św. Jerzego, w miejscu, gdzie spoczywało ciało św. Franciszka od 1226 do 1230 roku,. Podjęto zatem projekt budowania na tym miejscu bazyliki św. Klary z klasztorem. Już w roku 1257 siostry Klaryski opuściły kościół św. Damiana i zamieszkały w nowym klasztorze. Przechodząc na nowe miejsce siostry zabrały z sobą krzyż św. Franciszka, brewiarz Świętego, jego tunikę i albę wykonane przez św. Klarę oraz inne pamiątki.

10.20. Grób Klary, która już 2 lata po śmierci, w 1255 r. została ogłoszona świętą. Ciało jej złożono w kamiennym
sarkofagu pod głównym ołtarzem. I tu spoczywało przez 6 wieków, tzn. do r. 1850, gdy je odnaleziono i umieszczono w kryształowej urnie.

10.21. Katedra św. Rufina. W niej znajduje się jedyna w całym mieście chrzcielnica. W niej zostali ochrzczeni św. Franciszek, św. Klara i inni święci oraz błogosławieni Asyżanie.

10.22. Bazylika św. Franciszka. Jej budowę rozpoczęto 17 lipca 1228 r. czyli następnego dnia po kanonizacji św. Franciszka. Ciało Świętego zostało w niej złożone w 1230 roku 25 maja.

10.23. Lecz przez długie wieki dokładne miejsce spoczynku św. Franciszka nie było znane. Odnaleziono je
w 1818 r. i wówczas urządzono kryptę, w której jest grób św. Franciszka.

10.24. Autograf św. Franciszka. W kaplicy św. Sebastiana w dolnej bazylice jest wystawionych kilka cennych pamiątek po Świętym, m.in. tunika, kaptur, sandały. Szczególnie cennym jest autograf św. Franciszka z błogosławieństwem dla brata Leona napisany na górze Alwerni po otrzymaniu stygmatów.

Dzień jedenasty. Kościół NMP i wszystkich Świętych - Panteon. Kościół św. Andrzeja na Kwirynale.

11.1. Panteon jest jednym z najlepiej zachowanych zabytków starożytnych na świecie. Pierwsza konstrukcja Panteonu powstała w latach 27—25 p.n.e. Zbudowany na rozkaz Marka Agryppy, zięcia i przyjaciela Augusta dotrwał do naszych dni w postaci prawie niezmienionej. W czasach starożytnych Panteon poświęcony był wszystkim bogom, których statuy mieściły się W niszach. Od 609 r. stał się kościołem katolickim pod wezwaniem Matki B. i Męczenników. W Panteonie został pochowany w 1520 r. Rafael.

11.2. Średnica Panteonu — 43,3 metra, jest równocześnie jego wysokością. Kopuła zbudowana z lekkiej i twardej lawy, posiada duży, o 9 metrowej średnicy otwór, dający światło całemu wnętrzu. Sanktuarium to odtwarza kształt ziemskiego globu i gwiezdnego sklepienia.

11.3. Kościół św. Andrzeja na Kwirynale został wybudowany w 1678 r. przez Berniniego obok nowicjatu zakonu Jezuitów. W nim zmarł w 1568 r. młody św. Stanisław Kostka. Jemu poświęcona jest kaplica boczna, w której spoczywają szczątki Świętego.

11.4. W dawnej celi nowicjatu, w której żył i umarł św. Stanisław znajduje się ekspresyjna rzeźba z różnokolorowych marmurów dłuta Pierre Legros. Kanonizacji Stanisława Kostki dokonał papież Benedykt
XIII w 1726 r.

Dzień dwunasty. Bazylika św. Klemensa.

12.1. Kościół św. Klemensa zbudowany na pozostałościach rzymskich, w ciągu wieków ulegał różnym zmianom. Św. Klements był towarzyszem św. Pawła i czwartym z kolei papieżem. Jego stryj, cesarz Domicjan, skazał go na śmierć za wyznawanie nowej wiary. Klemens miał pałac, w którym znajdowała się domowa kaplica, gdzie zbierali się potajemnie wierni. Po męczeńskiej śmierci Klemensa w r. 100 pałac jego stał się miejscem czci boga słońca — Mitry.

12.2. Przejście między pomieszczeniem chrześcijańskim a pomieszczeniem poświęconym bogowi słońca, Mitrze. Na pamiątkę św. Klemensa na powierzchni jego pałacu usytuowano kościół, poświęcony pod koniec IV wieku.

12.3. Nawa centralna dolnego kościoła. Kościół ten spełniał swoją funkcję do końca 1084 r., w którym, ze względu na niebezpieczeństwo zawalenia się, zostaje zawalony ziemią i kamieniami.

12.4. Nawa prawa pierwotnego kościoła. 24 lata później, na fundamentach zasypanego kościoła dolnego zbudowano nową bazylikę.

12.5. Wnętrze kościoła podzielone jest na trzy nawy. W absydzie mozaika przedstawiająca Chrystusa, Madonnę
i apostołów, z XII w.

12.6. Krzyż w środku przedstawia mistyczny Tryumf. Jest on „drzewem życia", z którego wyrastają pędy winorośli oplatające wszystkie symbole i figury mozaiki. Łaciński napis głosi: „Porównajmy Kościół Chrystusa do tej winorośli".

12.7. Z zakrystii schody w dół wiodą do bazyliki z IV w. Na ścianie po lewej stronie fragmenty fresku z IX w. przedstawiające Wniebowstąpienie.

12.8. Przejście w murze prowadzi do lewej nawy, w głębi której ołtarz, wsparty na fragmentach dawnego grobowca, w którym przypuszczalnie znajdują się szczątki doczesne św. Cyryla.

12.9. Mozaika św. Cyryla z XX wieku.

12.10. Sarkofag z II w.

12.11. Kamień grobowy — inskrypcja pogańska.

12.12. Kamień grobowy — inskrypcja chrześcijańska,

12.13. Fresk z VIII w.

12.14. Fresk żałobny z XI w. — szczegół.

12.15. Źródło.

Dzień trzynasty — Dzień wspólnoty.

13.1.—13.10. Jedność w Duchu Świętym przeżywana w Castel Gandolfo w 13 dniu rekolekcji oazowych w 1980 roku.

Dzień czternasty — Kościół św. Sabiny

14.1. Najładniejszy kościół na Wzgórzu Awentyńskim został zbudowany przez Piotra z Illirii w 425 r. nad grobem św. Sabiny. Sabina, za namową swojej przyjaciółki Serafiny przeszła na wiarę chrześcijańską. Swoją decyzję przypłaciła życiem skazana na śmierć w 125 r„ za czasów cesarza Hadriana. Papież Honoriusz w r. 1220 oddał kościół wraz z zabudowaniami św. Dominikowi Guzmanowi. Stąd dominikanie wysyłali swoich braci zakonnych na misje. Między innymi stąd wyruszyli dwaj pierwsi polscy dominikanie: bracia Odrowążowie Jacek i Czesław.

14.2. Do kościoła wchodzimy przez portyk. Główne odrzwia z cedrowego drzewa są ozdobione płaskorzeźbami, które przedstawiają epizody ze Starego i Nowego Testamentu oraz Triumf Chrystusa i Kościoła.

14.3. Wnętrze kościoła w surowej prostocie jest najpiękniejszym wzorem chrześcijańskiej bazyliki z V w.

14.4. 24 kolumny starożytne tworzą trzy nawy. W nawie głównej znajduje się „schola cantorum", tron biskupi i ołtarz główny, pod którym przechowywane są relikwie św. Sabiny, św. Aleksandra i innych świętych.

14.5. W prawej nawie znajduje się kaplica św. Jacka. Fresk natomiast przedstawia św. Dominika, który przywdziewa Jackowi habit dominikański. Obok czeka na tę chwilę jego brat, Czesław/. Po lewej stronie z nakrytą głową biskup Iwo.

14.6. Naprzeciw kaplicy św. Jacka znajduje się wybudowana w XVII w. kaplica św. Katarzyny Sieneńskiej ze słynnym obrazem Matki Boskiej Różańcowej.

Dzień piętnasty. Kościół Matki B. na Zatybrzu.

15.1. Bazylika Matki Boskiej Zatybrzańskiej jest najstarszym kościołem pod wezw. Maryi i jednym z najstarszych w Rzymie. Pierwotny kościół zbudowano w miejscu, gdzie wcześniej istniało oratorium św. Kaliksta, uważana za pierwsze publiczne miejsce kultu chrześcijan. Obecna budowla pochodzi z XII w., z czasów Innocentego II (1143). Fasadę bazyliki zdobią mozaiki z XIII w. Wyobrażają Matkę Boską z Dzieciątkiem Jezus w otoczeniu 11 dziewic niosących zapalone lampy. Nad portykiem posągi 4 świętych: Kaliksta, Korneliusza, Juliusza i Kalepodiusza.

15.2. Wnętrze bazyliki jest trzynawowe podzielone 22 jońskimi kolumnami, które pochodzą z budowli pogańskich.

15.3. Sufit bogato rzeźbiony kasetonowy posiada w 23 - części centralnej malowidło przedstawiające niebowzięcie.

15.4. W absydzie i łuku mozaiki. Przedstawiają Chrystusa i Matkę Bożą na tronie. Po ich prawej i lewej strome święci. Druga mozaika przedstawia krzyż z symbolami ewangelistów. Dalej słynne mozaiki Cavalliniego (XIII w.) ukazujące wydarzenia z życia Maryi:

15.5. Ofiarowanie w świątyni

15.6. Pokłon trzech Króli. W kościele oglądamy również też polichromowaną rzeźbę

15.7. Matki Boskiej od Siedmiu Boleści,

15.8. obraz Matki Boskiej ze św. Rochem i św. Sebastianem.

15.9. fresk przedstawiający Sobór Trydencki

15.10. mozaiki z ptakami wodnymi.

15.11. Na szczególną uwagę zasługuje pomnik kard Stanisława Hozjusza. Urodził się w 1504 r. w Wilnie, zmarł 5 sierpnia 1579 r. pod Rzymem i został pochowany w swoim tytularnym kościele. Był legatem papieskim, odegrał wielką rolę na Soborze Trydenckim (1563). Przez swoją żywą działalność zasłużył sobie na miano znakomitego pisarza i mówcy oraz nieugiętego obrońcy wiary katolickiej. Współcześni nazywali go „młotem innowierców".

Podsumowanie

To krótkie przeżycie Wspólnoty Kościoła w znaku rzymskich i italskich świątyń oglądanych na slajdach jest zaproszeniem i zapowiedzią przeżyć osobistych w Rzymie i Italii.

Opracowania dokonano na podstawie przewodników po Rzymie i Italii w języku polskim.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License